Jam JamWoordenlijst muziektheorie
Deze woordenlijst definieert de begrippen uit de muziektheorie die je tegenkomt tijdens het spelen: akkoorden, toonladders, stemming, ritme en bestandsformaten. Elk item geeft een directe definitie, een uitleg, een concreet voorbeeld en een link naar het hulpmiddel van Jam Jam dat het begrip op het scherm of op het gehoor laat zien.
Akkoord
Een akkoord is een groep van minstens drie noten die samen worden gespeeld, opgebouwd op een basisnoot die de grondtoon heet.
De soort (majeur, mineur, septiem, suspended…) hangt af van de intervallen die op de grondtoon worden gestapeld. De akkoordherkenning van Jam Jam herkent 14 soorten op de 12 grondtonen, 168 akkoorden in totaal.
Voorbeeld C majeur combineert C, E en G; A mineur (Am) combineert A, C en E.
Omkering
Een omkering is een akkoord waarvan de laagste noot niet de grondtoon is.
De noten blijven dezelfde, alleen de volgorde verandert: eerste omkering met de terts in de bas, tweede met de kwint. De akkoordencatalogus van Jam Jam toont per akkoord de omkeringen en de akkoorden die dezelfde noten delen.
Voorbeeld C majeur met E in de bas is de eerste omkering van C, geschreven als C/E.
Slash-akkoord
Een slash-akkoord wordt geschreven met een schuine streep: het akkoord links, de basnoot rechts.
Het geeft een omkering aan of een basnoot buiten het akkoord, vaak voor een dalende baslijn. Jam Jam leest en toont slash-akkoorden overal, in het songbook net als in de diagrammen.
Voorbeeld G/B speel je als een G majeur met B in de bas.
Voicing
Een voicing is een precieze manier om de noten van een akkoord op het instrument te verdelen: welke, in welk octaaf, in welke volgorde.
Eén akkoord heeft meerdere voicings, makkelijker of helderder. Op gitaar toont Jam Jam tot 6 posities per akkoord; op piano 216 gegenereerde voicings (18 formules op 12 grondtonen).
Voorbeeld C majeur als open akkoord onderaan de hals, of als barré op de 8e fret: hetzelfde akkoord, twee voicings.
Toonladder
Een toonladder is een reeks noten geordend op toonhoogte, met een vast patroon van stappen, die dient als voorraad voor een melodie of een harmonie.
De majeurtoonladder volgt heel, heel, half, heel, heel, heel, half. Het online keyboard van Jam Jam kan 16 toonladders vastzetten, zodat je alleen de noten speelt die erbij horen.
Voorbeeld De toonladder van C majeur: C, D, E, F, G, A, B.
Modus
Een modus is een toonladder die je krijgt door op een andere trap van de majeurtoonladder te beginnen, wat de kleur verandert.
Dorisch klinkt mineur met een grote sext, Frygisch mineur met een kleine secunde, Mixolydisch majeur met een kleine septiem. Deze drie modi horen bij de 16 toonladders van het Jam Jam-keyboard.
Voorbeeld D Dorisch gebruikt de noten van C majeur, maar begint op D.
Pentatoniek
Een pentatonische toonladder heeft maar vijf noten per octaaf.
De mineurpentatoniek (grondtoon, kleine terts, kwart, kwint, kleine septiem) is de basis van improvisatie in rock en blues; de bluestoonladder voegt een verminderde kwint toe. Jam Jam biedt de mineurpentatoniek en de bluestoonladder.
Voorbeeld A mineurpentatoniek: A, C, D, E, G.
Toonsoort
De toonsoort van een stuk is de thuisnoot (de tonica) en de majeur- of mineurtoonladder waaruit het zijn noten haalt.
Als je de toonsoort kent, weet je welke akkoorden waarschijnlijk voorkomen. De akkoordherkenning van Jam Jam schat de toonsoort van een stuk samen met de akkoorden.
Voorbeeld Een nummer in G majeur draait vaak om G, C, D en Em.
Parallelle mineur
De parallelle mineur van een majeurtoonsoort is de mineurtoonsoort die precies dezelfde noten gebruikt, een kleine terts lager.
Beide hebben dezelfde voortekening; alleen de thuisnoot verandert. Je vindt hem drie halve tonen onder de majeurtonica.
Voorbeeld A mineur is de parallelle toonsoort van C majeur; E mineur die van G majeur.
Transpositie
Transponeren betekent een heel stuk met hetzelfde aantal halve tonen omhoog of omlaag verschuiven.
Je transponeert om een nummer aan je stem of instrument aan te passen; de intervallen blijven gelijk. Het songbook van Jam Jam transponeert akkoorden, toonsoort, melodie en diagrammen van −6 tot +6 halve tonen, nooit de songtekst.
Voorbeeld G, C, D getransponeerd met +2 worden A, D, E.
Capo
Een capo is een klem op de hals die elke snaar inkort en het instrument evenveel halve tonen verhoogt als er frets zijn.
Zo houd je makkelijke akkoordgrepen in een hogere toonsoort. Het songbook van Jam Jam stelt een capofret voor, gekozen op basis van de echte moeilijkheid van de grepen.
Voorbeeld Capo op de 2e fret: de G-greep klinkt als A.
Halve toon
Een halve toon is de kleinste stap tussen twee noten in westerse muziek: van de ene toets naar de volgende op een keyboard, van de ene fret naar de volgende op een gitaar.
Een octaaf heeft twaalf halve tonen, twee halve tonen vormen een hele toon. Het is de eenheid van transpositie en van de capo.
Voorbeeld E en F, of B en C, liggen maar een halve toon uit elkaar.
Alternatieve stemming
Een alternatieve stemming is elke manier om een snaarinstrument te stemmen anders dan de standaardstemming.
Ze maakt bepaalde akkoorden makkelijker of geeft lagere open snaren. Het stemapparaat van Jam Jam biedt 79 stemmingen voor 21 instrumenten.
Voorbeeld Drop D (D, A, D, G, B, E): de lage E-snaar zakt een hele toon.
Cent
Een cent is een eenheid van toonhoogte gelijk aan een honderdste van een halve toon.
Stemapparaten gebruiken hem om aan te geven hoeveel een noot te hoog of te laag is. Het stemapparaat van Jam Jam beschouwt een snaar als zuiver binnen ±5 cent.
Voorbeeld Een snaar op +20 cent staat iets te strak: draai hem een beetje los.
A440 (stemtoon)
A440 is de referentiefrequentie van de A boven de centrale C (A4), waarop de meeste instrumenten worden gestemd.
Alle andere frequenties volgen eruit: een halve toon vermenigvuldigt de frequentie met de twaalfde machtswortel van 2. Sommige orkesten stemmen hoger; het webstemapparaat van Jam Jam biedt 415, 432, 440, 442 en 443 Hz of een eigen waarde.
Voorbeeld Met A4 op 440 Hz is de lage E van de gitaar 82.41 Hz.
Re-entrant stemming
Een re-entrant stemming zet een snaar hoger dan zijn buur in plaats van van laag naar hoog te lopen.
Het is de standaardstemming van de ukelele: de G-snaar is hoog gestemd, wat de heldere klank geeft. Het ukelele stemapparaat van Jam Jam biedt re-entrant standaard, Low G en bariton.
Voorbeeld Ukelele G, C, E, A met een hoge G: de eerste snaar is hoger dan de tweede.
Tablatuur
Tablatuur noteert muziek met snaren en frets in plaats van met noten op een notenbalk.
Elke lijn staat voor een snaar, elk getal voor de fret die je indrukt. Jam Jam toont een melodie als tablatuur en ook op een notenbalk, aangepast aan het gekozen instrument.
Voorbeeld Een 3 op de laagste lijn van een gitaartab: 3e fret van de lage E-snaar, een G.
Solfège met vaste do
Solfège met vaste do noemt de noten do, re, mi, fa, sol, la, si, waarbij do altijd gelijk is aan C, in welke toonsoort ook.
Het is het systeem van Frans-, Italiaans- en Spaanstalige landen; Engelstalige landen gebruiken de letters A tot G. Jam Jam toont noten als letters of als solfège, naar keuze in de instellingen.
Voorbeeld Sol in solfège met vaste do is G in Engelse notatie.
Tempo en BPM
Het tempo is de snelheid van een stuk; het wordt gemeten in BPM, beats per minute (tellen per minuut).
Op 60 BPM valt er elke seconde een tel; op 120 BPM twee per seconde. De metronoom van Jam Jam tikt het tempo dat je kiest, in het online keyboard.
Voorbeeld Een ballad zit vaak tussen 60 en 80 BPM.
MIDI-velocity
MIDI-velocity is hoe hard een toets wordt aangeslagen, door het keyboard verstuurd als een getal van 1 tot 127.
De klank gebruikt die om harder of zachter te spelen. Het online MIDI-keyboard van Jam Jam leest de velocity van elke noot, in normale, omgekeerde of vaste modus.
Voorbeeld Een licht aangeraakte toets verstuurt een lage velocity, rond 20; een hard aangeslagen toets meer dan 100.
ChordPro
ChordPro is een tekstformaat voor nummers: akkoorden staan tussen vierkante haken in de songtekst.
Aanwijzingen tussen accolades voegen de titel, artiest of secties toe. Jam Jam importeert ChordPro-bestanden en exporteert een songbooknummer als ChordPro (.cho).
Voorbeeld {title: Amazing Grace} en dan [G]Amazing [C]grace.